Üstün Zekâlı Bir Çocuğa Sahip Olmak

Bir çocuğun yetiştirilmesinde en büyük sorumluluk, hiç kuşkusuz ailesinin omuzlarındadır. Ailelerin çocuklarıyla ilgili üstlenmiş olduğu bu görev ve sorumlulukları, üstün zekâlı bir çocuğa sahip olmaları durumunda bir kat daha artmaktadır. Çünkü bu çocukların sahip oldukları farklı yapı ve özellikler, ebeveynlerin ona yaklaşım ve davranışlarının da farklı olmasını gerektirir. Bu kişiler, kendi yaşıtlarından rastgele seçilmiş bir grubun % 98’inden daha üstündürler. Yani toplumu oluşturan bireylerin ancak %2’lik bir kısmı bu özelliğe sahiptir. Bu nedenle üstün zekâlı çocukların erken yaşta fark edilmesi ve yeteneklerine uygun bir çevrede yetişmesi son derece önemlidir.

Üstün zekâlı çocuklar, daha bebeklik döneminden itibaren bazı yönlerden yaşıtlarından farklılık gösterirler. Sekiz yıl boyunca J.Brown tarafından yürütülen bir araştırma sonucuna göre üstün zekâlı olarak doğan bir bebeğin normallere göre işitsel ve görsel uyaranlara daha çok tepki verdiği, daha az uyku ihtiyacı duyduğu ve daha büyük yaştaki çocuklarda görülen yüz ifadelerini sergilediği belirlenmiştir.

Farklı özellikler göstermelerine rağmen üstün zekâlı çocukların büyük bir bölümü, aileleri ya da öğretmenleri tarafından fark edilemeyebilir. Bunun en önemli nedeni, bu çocukların her alanda mükemmel olamayacağı gerçeğidir. Örneğin gelmiş geçmiş dünyanın en büyük fizikçisi olarak kabul edilen Albert Einstein, üstün bir zekâya sahip olmasına rağmen yaşamında birçok alanda başarısızlık yaşamıştır.

Hatta 16 yaşında iken Zürih Teknik Üniversitesi'ne girme sınavında matematik dışındaki konularda -modern diller, zooloji ve botanik bilgisi- başarısız olduğu için bu üniversiteye alınmamıştır. Dolayısıyla önemli olan, bireyin farklı bir zekâya sahip olduğunu erken fark ederek üstün olduğu alanı keşfetmek ve o alanda başarılı olmasına yardımcı olmaktır.

Üstün Zekâlı Çocuklar Nasıl Anlaşılır?

Üstün zekâlı çocuklar, aşağıda yer alan özelliklerin birinde ya da birkaçında çok üstün performans sergiler.

  • Fiziksel gelişimi diğer çocuklardan daha üstündür.

  • Aşırı duyarlı sinir sistemine sahip olmaları, normal yaşıtlarına oranla daha hareketli olmalarına yol açar.

  • Yürüme, konuşma ve diğer motor becerilerinin öğrenilmesinde akranlarından daha etkindir.

  • Mükemmel bir hafızaya sahiptirler.

  • Birçok olayın nedenini öğrenmeye meraklı oldukları için çok soru sorarlar.

  • Kendilerinden büyüklerle, karmaşık oyunlar oynamak isterler.

  • İlgi alanları geniştir.

  • Akademik konularda yaşıtlarından 1-2 yıl öndedirler.

 

Üstün Zekâlı Çocukların Eğitimi

Üstün zekâlı çocukların küçük yaşlarda öğrenme arzularının köreltilmeden eğitime başlamaları çok önemlidir. Bu yüzden bu eğitimin okul öncesinden itibaren verilmesi gerekir. Ancak anne-babalar bu dönemde, yaşıtlarından üstün ve farklı olan çocuklarına uygun bir okul öncesi eğitim kurumu bulma konusunda sıkıntı yaşarlar. Bununla birlikte üstün zekâlı çocuklar genelde gittikleri kreşlerde uyum problemi gösterirler. Bunun nedeni bu özellikteki çocukların çok aktif, bağımsız, mükemmeliyetçi bir yapıya sahip olmaları ve yaşıtlarıyla değil, daha büyüklerle birlikte olmak istemeleridir.

İlköğretim çağına gelindiğinde ise anne-babalar, çocuğunu normallerin gittiği bir okula mı yoksa farklı bir okula gönderme konusunda kararsızlık yaşar. Her iki seçeneğin de kendine göre olumlu ve olumsuz yönleri olmakla birlikte; üstün potansiyele sahip çocuğun yeteneklerinin körelmemesi için ek olanaklar sunularak okulda aldığı eğitim ve öğretimin desteklenmesinin şart olduğu söylenebilir.

Ne yazık ki, üstün zekâlı veya özel yeteneklilerin eğitimine yönelik ülkemizde profesyonel anlamda faaliyet gösteren kurumlar oldukça sınırlıdır. Bu konuda böyle bir boşluğun olması, ailenin rolünü ön plana çıkarmaktadır. Eğer aile, çocuğun mevcut kapasitesinin açığa çıkarılması ve yeteneklerinin geliştirilmesi yönünde bilinçli bir tutum içinde olursa hem bireysel hem de toplumsal açıdan önemli bir kayıp olmayacaktır.

 

Anne ve Babalara Öneriler

  • Üstün zekâlı bir çocuğa sahip anne-babalara şunlar önerilebilir.

  • Çocuğunuzu üstün yetenekli olduğu için değil, çocuğunuz olduğu için sevin.

  • İlgi, yönelim ve isteklerini belirleyebilmesi için alternatifli ortamlar hazırlayın.

  • Anne-baba olarak, üstün zekâlı çocuğunuzu yetiştirirken sevgi ve anlayış çerçevesinde ilgilerini destekleme ve yöneltme konularında ortak hareket edin.

  • Çocuğunuzun, zihinsel gelişimleri ne olursa olsun diğer akranları ile geçinmeyi öğrenebilecekleri sosyal ortamlar hazırlayın.

  • Zihinsel gelişimi kadar, fiziksel ve toplumsal becerilerini geliştirmesini teşvik edin.

  • Çocuğunuzun sorduğu soruları sabırla ve büyük bir zevkle cevaplamaya hazır olun.

  • Çocuğunuzun sorduğu sorulardan yola çıkarak, onu ilgilendiği konularda araştırmaya yönlendirin.

  • Çocuğunuzu asla, diğer çocuklarınızla veya akranları ile kıyaslamayın.

  • Çocuğunuz için evde uyması gereken kurallar ve ölçütleri onunla birlikte belirleyin, aile üyeleri arasında tutarlılık olmasına özen gösterin.

  • Başarılarını aşırı abartmayın ve umursamaz ya da olduğundan aşağı biçimde değerlendirmeyin.

  • Beklentilerinizi çok aşağı ya da çok yukarıda tutmayın.

  • Mutlaka evde sorumluluklar ve görevler almasını sağlayın.

  • Asla evin patronu olmasına izin vermeyin, ancak ev içinde ve kendisiyle ilgili verilecek kararlarda onun fikrini alın.

 

Üstün zekâlı bir çocuğa sahip olmak, her anne ve baba için büyük mutluluk kaynağıdır. Bununla birlikte anne-baba açısından sahip olunan bu cevher, çocuğun üstün yeteneklerinin farkında olmak ve bu yeteneklerine uygun bir eğitim ortamı hazırlamak gibi ek sorumluluklar getirir. Üstün zekâlı çocukların sahip oldukları bilişsel kapasitelerinin kayba uğratılmaması için ebeveynleri tarafından ilgi ve istekleri doğrultusunda desteklenmesi çok önemlidir. Unutmamalıdır ki, üstün zekâlı çocuğun topluma yararlı bir birey olması, sadece kendi potansiyel gücüne değil, gereksinmelerine duyarlı bir aile ortamına bağlıdır.

 

Yrd.Doç.Dr. Faruk Levent
Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi
Çoluk Çocuk Dergisi, Sayı: 84, Kasım 2008, Syf: 16-17  
www.faruklevent.com                                                

Copyright 2010 www.ustunzekalicocuk.com | info@ustunzekalicocuk.com | Sebi Ajans